Türkiye’nin hava sahasını uçak, helikopter, seyir füzesi, balistik füze ve insansız hava araçları gibi farklı tehditlere karşı korumak amacıyla geliştirilen Çelik Kubbe projesinin çalışma sistemi merak ediliyor. Çelik Kubbe tek başına kullanılan yeni bir füze sistemi mi? Hangi radarlar ve hava savunma araçları bu yapının içinde yer alıyor? Yapay zekâ ile HAKİM Hava Komuta Kontrol Sistemi nasıl görev yapıyor? Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen proje; sensörleri, haberleşme ağlarını, komuta kontrol merkezlerini ve farklı menzillere sahip hava savunma silahlarını ortak bir yapı altında buluşturmayı amaçlıyor. Böylece tehditlerin erken tespit edilmesi, sınıflandırılması ve uygun savunma aracının kısa sürede görevlendirilmesi hedefleniyor.
Çelik Kubbe Projesi Nedir?
Çelik Kubbe, tek başına bir radar, füze ya da silah değil; hava savunma alanında görev yapan çok sayıda yerli sistemin ortak ağ üzerinden çalışmasını sağlayan katmanlı bir savunma mimarisidir. Projede yakın mesafeden uzun menzile kadar uzanan farklı savunma araçlarının aynı komuta kontrol yapısına bağlanması planlanıyor.
Mimarinin vurucu unsurları arasında SUNGUR, HİSAR-A, HİSAR-O ve SİPER gibi füze sistemleri bulunuyor. Yakın hava savunma görevlerinde KORKUT ailesi ve farklı silah sistemleri kullanılırken, mini ve mikro İHA tehditlerine karşı İHTAR gibi çözümler görev yapabiliyor. ASELSAN, KORKUT ve HİSAR ailesindeki ürünleri Çelik Kubbe mimarisiyle bağlantılı sistemler arasında gösteriyor. ROKETSAN da SUNGUR, HİSAR ve SİPER ailesini projenin vurucu gücü olarak tanımlıyor.
Katmanlı yapının temel amacı, her tehdide aynı silahla karşılık vermek yerine tehdidin menziline, irtifasına, hızına ve türüne uygun sistemi devreye almak. Yakın mesafedeki küçük İHA’lara karşı top, akıllı mühimmat veya elektronik karıştırma çözümleri kullanılabilirken, daha uzaktaki hava hedeflerine karşı HİSAR ve SİPER gibi füze sistemleri görevlendirilebiliyor.
Bu yapı sayesinde hava savunma mühimmatının daha verimli kullanılması, aynı hedefe gereksiz sayıda sistem yönlendirilmesinin önlenmesi ve farklı birliklerin birbirinden haberdar şekilde hareket etmesi amaçlanıyor.
Çelik Kubbe Nasıl Çalışıyor?
Çelik Kubbe’nin çalışma süreci hedefin tespit edilmesiyle başlıyor. Radarlar, elektro-optik araçlar ve diğer sensörler hava sahasındaki hareketleri takip ederek topladıkları bilgileri komuta kontrol ağına aktarıyor. Farklı kaynaklardan gelen veriler burada eşleştiriliyor ve aynı hedefe ait kayıtlar ortak bir hava resmi içinde bir araya getiriliyor.
Sistemin komuta kontrol bölümünde HAKİM 100 görev yapıyor. ASELSAN tarafından geliştirilen HAKİM 100; sensörleri, hava savunma silahlarını, haberleşme altyapısını ve karar destek araçlarını aynı yapı içinde yönetebiliyor. Sistem, hava sahasındaki hedeflerin takip edilmesine ve harekât merkezlerine güncel bilgi aktarılmasına imkân sağlıyor.
Toplanan bilgiler üzerinden hedefin dost, düşman veya kimliği belirsiz olup olmadığı değerlendiriliyor. Tehdidin yönü, hızı, irtifası ve oluşturduğu risk belirlendikten sonra karşılık verecek savunma aracı seçiliyor. Yakın mesafedeki bir İHA için KORKUT veya İHTAR benzeri sistemler görevlendirilebilirken, daha yüksek irtifa ve uzun menzildeki hedefler için HİSAR ya da SİPER ailesi devreye alınabiliyor.
Yapay zekâ destekli karar mekanizmalarının, sensörlerden gelen yoğun verinin daha hızlı işlenmesine ve operatörlere uygun seçeneklerin sunulmasına katkı sağlaması planlanıyor. Nihai angajman kararı ise görev şartları ve yetkilendirme zinciri doğrultusunda veriliyor. Bu nedenle yapay zekâ, insan karar vericinin yerine geçen bağımsız bir unsurdan çok veri işleme ve karar destek aracı olarak görev yapıyor.
Çelik Kubbe’nin açık mimarisi, gelecekte envantere girecek yeni radarların, füzelerin, lazer sistemlerinin ve elektronik harp araçlarının da ortak ağa bağlanabilmesine imkân tanıyor. Böylece hava savunma altyapısının yeni tehditlere ve gelişen teknolojilere göre genişletilmesi amaçlanıyor.