Modern yaşamın hızlı temposuna ayak uydurmak adına tercih edilen hazır atıştırmalıklar, kutulu içecekler ve paketli gıdalar sanıldığından çok daha büyük bir tehlike barındırıyor. Brezilya’daki São Paulo Üniversitesi öncülüğünde yapılan ve 240 binden fazla kişiyi kapsayan geniş çaplı bir meta-analiz, ultra işlenmiş gıda tüketiminin yalnızca yüzde 10 artmasının bile erken ölüm riskini yüzde 3 oranında yükselttiğini ortaya koydu.
Bu araştırma, yalnızca tek bir çalışmanın sonucu değil. 2024 yılında yayınlanan benzer bilimsel incelemeler, ultra işlenmiş gıdaların farklı sağlık problemleriyle olan ilişkisini doğruluyor. Elde edilen veriler, günde yalnızca bir porsiyonluk artışın dahi:
Kaygı bozukluğu riskini %53,
Obezite riskini %55,
Tip 2 diyabet riskini %40,
Uyku bozukluğu riskini %41,
Depresyon ve erken ölüm riskini %20 oranında artırabileceğini gösteriyor.
Araştırmanın yazarlarından Prof. Carlos Augusto Monteiro’nun öncülüğünde geliştirilen NOVA sınıflamasına göre, ultra işlenmiş gıdalar neredeyse hiç gerçek gıda içermiyor. Bunun yerine tatlandırıcılar, yapay katkı maddeleri, renklendiriciler, koruyucular ve kimyasal içeriklerle raf ömrü uzatılmış ürünler sunuluyor. Temel hedefin, daha lezzetli, bağımlılık yaratıcı ve pazarlaması kolay ürünler üretmek olduğu ifade ediliyor.
Söz konusu tehlikenin yalnızca bireysel tercihleri değil, toplumsal sağlığı da ilgilendirdiği vurgulanıyor. Örneğin ABD’de bireylerin günlük aldığı kalorinin ortalama %55’i ultra işlenmiş gıdalardan oluşuyor. Araştırmacılara göre bu oran sıfıra indirilebilseydi, sadece 2017 yılında 124 bin erken ölümün önüne geçilebilirdi.
Bilim insanları, söz konusu bulguların doğrudan bir “neden-sonuç ilişkisi” kurmak için yetersiz olabileceğini ancak farklı coğrafyalarda tekrarlanan sonuçların ultra işlenmiş gıdaların sağlık üzerindeki etkilerini göz ardı etmenin mümkün olmadığını gösterdiğini belirtiyor. Özellikle 30 ila 69 yaş aralığında bu gıdalara karşı daha dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor.
Görünürde zararsız gibi duran bisküviler, krakerler, aromalı içecekler ya da mikrodalgada ısıtılan hazır yemekler, uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına davetiye çıkarabiliyor. Uzmanlar, raf ömrü uzun ve ambalajlı ürünler yerine gerçek ve doğal gıdalara yönelmenin hayati önemde olduğunu hatırlatıyor.