Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ABD ile İran arasında yapılan doğrudan temaslar, uzun yılların ardından kurulan en dikkat çekici diplomasi trafiği olarak kayda geçti. 1979 İran İslam Devrimi’nden bu yana iki ülke arasında bu düzeyde gerçekleşen yüz yüze temas, bölgede tansiyonun düşmesi açısından önemli görülüyordu. Ancak saatler süren görüşmelerden kalıcı uzlaşma çıkmadı. Tarafların temel konularda geri adım atmaması, sahada yaşanan askeri hareketlilik ve görüşmeler sürerken art arda gelen sert açıklamalar, masadaki havayı zorlaştırdı. Haberde yer alan bilgilere göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun süreç boyunca yaptığı temaslar ve açıklamalar da görüşmelerin seyrini etkileyen başlıklar arasında gösterildi. ABD heyetinin İslamabad’dan ayrılmasıyla birlikte diplomasi trafiği şimdilik yeni aşamaya taşınamadı. İran cephesi ise egemenlik ve güven konularında geri adım atmayacaklarını açıkladı.
Masada Hangi Konular Çözümsüz Kaldı?
Haberde aktarılan bilgilere göre görüşmeler üç ana başlıkta tıkandı. Bunlardan ilki Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusu oldu. ABD, boğazın deniz trafiğine açılmasını isterken, İran bunun ancak nihai barış anlaşmasının ardından mümkün olacağını bildirdi. İkinci başlık, İran’ın elindeki yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbeti oldu. Washington yönetimi bu stokun devredilmesini isterken, Tahran cephesi farklı teklif sundu ancak ortak nokta oluşmadı. Üçüncü başlık ise İran’ın yurt dışında dondurulmuş yaklaşık 27 milyar dolarlık gelirlerinin serbest bırakılması talebi oldu.
İranlı yetkililer, saldırılar sonrası oluşan yıkımın giderilmesi için ekonomik kaynakların açılmasını istedi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de görüşmeler sonrası yaptığı açıklamada, ABD’nin tutumuna tepki gösterdi. Arakçi, Washington yönetiminin savaşta elde edemediğini müzakere masasında almaya çalıştığını savundu. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da önceki çatışmalar nedeniyle ABD’ye güven duymadıklarını söyledi.
Sahadaki Gelişmeler Diplomasi Trafiğini Zorlaştırdı
Metinde yer alan bilgilere göre görüşmeler devam ederken İsrail Başbakanı Netanyahu’nun yaptığı telefon görüşmeleri ve yayımladığı açıklamalar dikkat çekti. Netanyahu’nun hem Donald Trump hem de JD Vance ile temas kurduğu, İran’a yönelik sert mesajlar verdiği aktarıldı. Aynı saatlerde Lübnan’ın güneyine düzenlenen saldırılar da diplomasi süreciyle eş zamanlı gelişmeler arasında gösterildi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın müzakereler sürerken yaptığı açıklamalar da taraflar arasındaki güven sorununu artıran unsurlar arasında yer aldı. Trump, görüşmelerin sonucuna dair net tablo oluşmadan yaptığı değerlendirmelerde ABD’nin her koşulda kazandığını söyledi. Ayrıca Hürmüz Boğazı’na giren ya da çıkan gemilere abluka uygulanacağını duyurması, bölgede tansiyonu daha da yükselten gelişmeler arasında yansıdı. İran tarafı ise buna karşı sert yanıt verdi ve boğaza yaklaşacak askeri unsurlara karşı karşılık verileceğini açıkladı.
İslamabad’daki temaslardan şimdilik anlaşma çıkmasa da diplomasi kanalı tamamen kapanmış değil. Ancak mevcut tablo, sahadaki gelişmelerin ve karşılıklı güven sorununun masadaki ilerlemeyi ciddi şekilde zorlaştırdığını gösteriyor.