Orta Çağ’da Avrupa nüfusunun neredeyse yarısını kaybetmesine neden olan Kara Ölüm, yüzyıllardır bilim dünyasında tartışma konusu olmayı sürdürüyor. 1346-1353 yılları arasında yaklaşık 30 milyon kişinin yaşamını yitirdiği bu büyük salgının neden bu kadar hızlı ve yaygın şekilde etkili olduğu sorusu, yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi.
İngiltere merkezli Cambridge Üniversitesi’nin öncülüğünde yürütülen çalışmada, vebanın yayılışını açıklamak için yalnızca bakteriler ve taşıyıcı hayvanlar değil, aynı zamanda dönemin iklimsel koşulları da mercek altına alındı. “Communications Earth & Environment” dergisinde yayımlanan bu disiplinler arası araştırma, ağaç halkaları, buz çekirdekleri, idari belgeler ve mektuplar gibi birçok farklı kaynağı inceleyerek Kara Ölüm’ün Avrupa’ya ulaşmasını hızlandıran zincirleme olayları ortaya koydu.
Volkanik Patlama Salgının Zamanlamasını Etkilemiş Olabilir
Araştırmacılar, 1345 civarında gerçekleştiği düşünülen büyük bir volkanik patlamanın, Avrupa ikliminde ani bir soğumaya yol açtığını tespit etti. Ağaç halkaları ve buz çekirdeklerinden elde edilen bulgular, söz konusu yıllarda sıcaklıkların ani bir düşüş gösterdiğini işaret ediyor. Antarktika ve Grönland’daki buz katmanlarında yüksek miktarda kükürt tespit edilmesi, volkanik patlamanın küresel düzeyde etkili olduğuna dair güçlü kanıtlar sundu.
Bu soğuma sonucu tarımsal üretim düşerken, kıtlık riski baş gösterdi. Özellikle İtalya’daki şehir devletleri Kuzey Afrika ve Karadeniz’den tahıl ithal etmeye yöneldi. Araştırmacılara göre bu ticaret hattı, fareler ve pireler için uygun bir taşıma aracı sundu. Bu durum da Yersinia pestis bakterisinin, yani vebanın, Akdeniz liman şehirlerine ulaşmasını kolaylaştırdı.
Ticaret Ağları Hastalığın Yayılmasında Kilit Rol Oynadı
Tahıl taşıyan gemiler yalnızca gıda değil, aynı zamanda hastalığın yayılmasına neden olan taşıyıcıları da beraberinde getirdi. Özellikle Venedik ve Cenova üzerinden Akdeniz'e ulaşan bu rotalar, hastalığın Avrupa’ya yayılması sürecinde kritik bir etki yarattı. Nitekim tahılların ulaştığı Padua ve Trento gibi şehirlerde kısa süre içinde ilk büyük salgın dalgaları kaydedildi.
Buna karşılık Roma ve Milano gibi bazı büyük şehirlerin salgından daha az etkilenmesi ise farklı bir detaya işaret ediyor. Bu şehirlerin dışa bağımlı olmadan kendi tahıllarını üretmeleri, onları yoğun veba rotalarının dışında tutarak daha az etkilenmelerini sağladı. Araştırmacılar, iklim, gıda krizi ve ticaret yollarının birleşerek “mükemmel bir fırtına” oluşturduğunu vurguluyor.