Uzayda yaşam arayışında bugüne kadar en temel kriterlerden biri, bir gezegenin yıldızına olan uzaklığı oldu. Bilim insanları, “yaşanabilir bölge” olarak adlandırılan yörüngelerde bulunan gezegenlerin yüzeyinde sıvı su barındırabileceğini kabul ediyor. Bu nedenle keşfedilen binlerce ötegezegen arasında, yıldızına uygun mesafede yer alanlar yaşam ihtimali açısından öncelikli adaylar olarak değerlendiriliyor. Ancak son yayımlanan bir araştırma, bu yaklaşımın tek başına yeterli olmadığını ortaya koydu. Çalışmaya göre bir gezegenin sadece doğru konumda bulunması ve yüzeyinde suya sahip olması, uzun vadede yaşamı desteklemesi için yeterli görülmüyor. Gezegenin sahip olduğu su miktarı ve bu suyun iklim sistemiyle kurduğu denge, yaşanabilirlik açısından belirleyici rol oynuyor.
Suyun Varlığı Tek Başına Yeterli Değil
Washington Üniversitesi bünyesinde yürütülen araştırmaya göre, Dünya büyüklüğünde bir gezegenin yaşanabilir kalabilmesi için belirli bir su oranına sahip olması gerekiyor. Çalışmada, en az Dünya okyanuslarının yüzde 20 ila 50’si kadar su barındırmayan gezegenlerin uzun vadede istikrarlı bir iklim oluşturamayabileceği ifade ediliyor.
Bugüne kadar doğrulanan 6 binden fazla ötegezegenin önemli bölümü yaşanabilir bölgede yer alıyor. Ancak araştırmacılar, bu gezegenlerin büyük kısmının düşük su oranına sahip olabileceğini ve zamanla çöl gezegenlere dönüşebileceğini belirtiyor. Çalışmanın başyazarı Haskelle White-Gianella, yüzeyinde sınırlı miktarda su bulunan gezegenlerin teorik olarak uygun konumda olsalar bile pratikte yaşamı sürdüremeyebileceğini aktarıyor.
Karbon Döngüsü Bozulursa Ne Olur
Dünya’da atmosferdeki karbondioksit, yağış yoluyla yeryüzüne iner ve kayaçlarla etkileşime girerek okyanuslara taşınır. Bu süreç milyonlarca yıl boyunca devam eden bir karbon döngüsü oluşturur ve gezegenin sıcaklığını dengede tutar. Ancak bu mekanizmanın işleyebilmesi için yeterli miktarda su ve düzenli yağış gerekiyor.
Araştırmaya göre su miktarı düşük olan gezegenlerde bu döngü sağlıklı şekilde çalışamıyor. Karbondioksit atmosferde birikmeye devam ederken, onu dengeleyecek doğal süreçler zayıflıyor. Bu durum sera etkisinin güçlenmesine, sıcaklıkların artmasına ve mevcut suyun zamanla buharlaşmasına yol açabiliyor. Bilim insanları, bu sürecin gezegenleri geri dönüşü olmayan bir noktaya taşıyabileceğini belirtiyor.
Bu teoriye örnek olarak ise Venüs gösteriliyor. Dünya ile benzer büyüklüğe sahip olan Venüs’ün geçmişte su barındırmış olabileceği düşünülüyor. Ancak günümüzde yüzey sıcaklığı oldukça yüksek ve atmosferi yoğun karbondioksit içeriyor. Araştırmacılar, Venüs’ün başlangıçta daha az suya sahip olması nedeniyle karbon döngüsünü sürdürememiş olabileceğini değerlendiriyor.
Gelişmiş bilgisayar simülasyonlarıyla desteklenen çalışma, rüzgar ve buharlaşma gibi unsurları da hesaba katarak kurak gezegenlerin uzun vadeli iklim senaryolarını inceledi. Elde edilen veriler, su miktarının yaşam arayışında en az gezegenin konumu kadar önemli olduğunu gösteriyor.