Kaliforniya’daki Yüksek Açısal Çözünürlüklü Astronomi Merkezi (CHARA), yıldız patlamalarının ilk anlarına dair şimdiye kadarki en net gözlemleri elde etmeyi başardı. Daha önce yalnızca teorilerle açıklanmaya çalışılan bu olağanüstü doğa olayları, ilk kez detaylı olarak görüntülendi. CHARA'nın interferometrik gözlem tekniği sayesinde birden fazla teleskoptan gelen ışık birleştirilerek olağanüstü çözünürlükte veriler elde edildi. Gözlemler, yıldız patlamalarının tek yönlü bir madde fırlatımından çok daha karmaşık süreçler barındırdığını ortaya koydu.
Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, patlamaların ardından yaşananların bilim dünyasında nasıl yanlış değerlendirildiğini gösteriyor. Elde edilen görüntüler, nova olaylarının beklenenden çok daha karmaşık akışlarla gerçekleştiğini, farklı yönlerde madde çıkışlarının ve çarpışan gaz katmanlarının oluştuğunu gözler önüne seriyor.
Nova V1674 Herculis: Hızlı Ama Karmaşık Bir Patlama
Araştırmada incelenen ilk hedef, 2021 yılında patlayan Nova V1674 Herculis oldu. Bu nova, parlaklığını sadece birkaç gün içinde yükseltip hızla sönerek astronomi tarihinde en hızlı novalardan biri olarak kayıtlara geçmişti. Ancak patlamadan sadece birkaç gün sonra elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler, olayın düşündüğümüzden çok daha karmaşık olduğunu ortaya koydu. Birbirine dik iki farklı yönde fırlayan gaz akışları gözlemlendi ve bu yapı, güçlü şok dalgalarıyla birlikte NASA’nın Fermi teleskobu tarafından kaydedilen gama ışınlarıyla da doğrulandı.
Nova V1405 Cassiopeiae: Beklenmedik Bir Gecikme
İncelenen ikinci yıldız patlaması olan Nova V1405 Cassiopeiae ise ilk örneğin tam tersi bir davranış sergiledi. Patlama sonrası yıldızın dış katmanlarının hemen savrulacağı düşünülse de, gözlemler bu kabuğun 50 günden fazla süreyle yerinde kaldığını gösterdi. Bu gecikmenin ardından aniden fırlatılan madde yeni şok dalgalarına yol açtı ve NASA’nın teleskobu yine yüksek enerjili gama ışınları tespit etti. Bu veriler, nova süreçlerinin her zaman aynı şekilde gerçekleşmediğini, bazı durumlarda madde çıkışının gecikebildiğini ve farklı fiziksel mekanizmaların devreye girebildiğini gösterdi.
Michigan Üniversitesi iş birliğiyle geliştirilen optik sistem, teleskoplar arası ışığı birleştirerek üç futbol sahası genişliğinde teorik bir teleskop gücü sağladı. Araştırma ekibinden Laura Chomiuk, nova gözlemlerinin yalnızca görsel bir şölen olmadığını, aynı zamanda evrendeki aşırı fizik koşullarını anlamamıza yardımcı olan eşsiz laboratuvarlar olduğunu vurguladı.