Merkez Bankası’nın yayımladığı son Finansal İstikrar Raporu, çalışanların krediye erişiminde ciddi daralma yaşandığını ortaya koydu. Rapora göre, çalışanların bireysel borçlanma oranı 2020 yılında gelirlerinin yüzde 4,55’i seviyesindeyken, bu oran 2025 itibarıyla yüzde 1,52’ye kadar geriledi. Bu düşüşte sıkı para politikasının yanı sıra konut ve taşıt kredilerine getirilen kredi-değer oranı sınırlamaları, ihtiyaç kredileri ve taşıt kredilerine uygulanan vade ve büyüme kısıtları gibi makroihtiyati tedbirlerin etkili olduğu değerlendiriliyor.
Borç Artıyor, Krediye Erişim Azalıyor
Vatandaşların toplam borcu yıllık bazda yüzde 47 artarak 5 trilyon 489 milyar liraya ulaştı. Aynı dönemde toplam varlıklar ise yüzde 44,5 oranında artarak 22,5 trilyon liraya yükseldi. Ancak raporda borçlularla varlık sahibi kişilerin aynı grubu temsil etmediği vurgulanıyor. Böylece son bir yılda yüksek gelirli kesimin serveti yaklaşık 7 trilyon lira artarken, genel nüfusun borcu 1,8 trilyon lira yükseldi.
Bireysel kredilerde düşüş yaşanırken, kredi kartı ve kredili mevduat hesaplarındaki borç artışı dikkat çekiyor. Kredi kartı kullanımı 3 ayda yüzde 63, yıllık bazda ise yüzde 56,6 artarken, KMH (Kredili Mevduat Hesabı) kullanımı yıllık yüzde 86 artışla en hızlı yükselen kalem oldu. Bu artışta dijitalleşme, nakit kullanımının maliyetli hale gelmesi ve diğer teminatsız kredi türlerine getirilen kısıtlamaların etkili olduğu değerlendiriliyor.
Eylül ayı itibarıyla hanehalkı finansal borçları içinde konut kredilerinin payı yüzde 12’ye gerilerken, kredi kartı borçlarının payı yüzde 50’ye yaklaştı. KMH ürününün payı ise yüzde 13 seviyelerinde seyretti. Ayrıca ihtiyaç kredileri içinde KMH'nin payı ikinci çeyrekte yüzde 35’e kadar yükseldikten sonra, kredi büyüme sınırı düzenlemeleriyle birlikte dengelendi.
Bireysel kredilerde ödemesi geciken oran yüzde 5,2’ye çıktı. 30 günden az gecikmeler artarken, 30 gün üzeri gecikmelerin yapılandırma imkânı sayesinde düştüğü belirtildi. Temmuz ayında devreye giren kredi yapılandırma seçeneği, kredi kartı ve ihtiyaç kredisi borçlarında artışı yavaşlattı. Buna rağmen bireysel kredi TGA (Tahsili Gecikmiş Alacak) oranı tarihsel ortalamanın üzerine çıktı.
