Türk milletinin hafızasına kazınan ve Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’e atfedilen “Geldikleri gibi giderler” sözü, sadece bir cümleden ibaret değil; aynı zamanda bir direnişin, bir vizyonun ve bağımsızlık iradesinin ilk işaretidir. Bu sözün ne zaman, nerede ve hangi koşullarda söylendiği yıllardır hem tarihçiler hem de meraklıları tarafından araştırılmakta. Peki bu ifade gerçekten söylendi mi, neyi simgeliyor ve hangi kaynaklara dayanmaktadır? İşte bu tarihi sözün detayları…
Geldikleri Gibi Giderler Sözü Nerede ve Ne Zaman Söylendi?
Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından Osmanlı İmparatorluğu, Mondros Mütarekesi ile fiilen teslim olmuş, İtilaf Devletleri İstanbul’a asker çıkarmaya başlamıştı. Tarih 13 Kasım 1918’i gösterdiğinde, işgal donanmasına ait 55 parçalık bir savaş filosu İstanbul Boğazı’na demirlemişti. Bu manzara, dönemin tüm İstanbul halkı gibi, Suriye Cephesi’nden dönen ve aynı gün Haydarpaşa Garı’na ulaşan Mustafa Kemal Paşa tarafından da görülmüştü.
Paşa, Haydarpaşa’dan bir motorla Beşiktaş yönüne doğru yol alırken, Boğaz’da sıralanmış işgal gemilerini uzun uzun inceledi. Bu esnada yanında bulunan yaveri Cevad Abbas Gürer’in yıllar sonra aktardığına göre, Mustafa Kemal Paşa gözlerini gemilerden ayırmadan şu tarihi cümleyi söyledi:
Bu söz, henüz ortada bir direniş örgütü, bir kongre süreci ya da bir mücadele planı yokken, Mustafa Kemal’in işgali kabullenmeyeceğini ve bağımsızlık fikrini içinde çoktan yeşerttiğini gösteren ilk güçlü mesaj olarak kabul edilmektedir.
Bu söz, Atatürk’ün kendi kaleme aldığı Nutuk’ta geçmez. Ancak en yakın silah arkadaşlarının hatıralarında ve döneme ait güvenilir kaynaklarda yer alır. Özellikle yaveri Cevad Abbas Gürer, bu ifadeyi duyduğu anı anılarına açıkça yazmıştır. Ayrıca Falih Rıfkı Atay ve Afet İnan gibi dönemi yakından gözlemleyen isimler de bu sözün söylendiğine dair bilgileri eserlerinde paylaşmıştır.
Tarihçiler, sözün doğrudan yazılı bir belgede geçmemesini, o dönemde birçok olayın sözlü aktarım yoluyla belgelenmesiyle açıklamaktadır. Ancak kaynakların güvenirliği göz önüne alındığında, “Geldikleri gibi giderler” ifadesi tarihî gerçeklik taşır ve Atatürk’e ait olduğu güçlü şekilde kabul edilir.
Bu söz aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecine giden yolda bir dönüm noktası olarak değerlendirilir. Mustafa Kemal’in bu sözle ifade ettiği kararlılık, ilerleyen dönemde Erzurum ve Sivas kongrelerine, ardından da Kurtuluş Savaşı’na dönüşecek bir sürecin zihinsel temelidir.
