NASA’nın Geçiş Yapan Ötegezegen Araştırma Uydusu Transiting Exoplanet Survey Satellite tarafından keşfedilen TOI-201 ötegezegen sistemi, sıra dışı yapısıyla bilim dünyasında dikkat çekti. Dünya’dan yaklaşık 370 ışık yılı uzaklıkta bulunan sistem, Antarktika’daki ASTEP teleskobu ile birlikte yapılan gözlemler sayesinde ayrıntılı biçimde incelendi. Araştırmalara göre sistemdeki gezegenlerin yörüngeleri alışılmış modellere uymuyor ve değişimler insan ölçeğinde, yani gerçek zamanlı olarak gözlemlenebiliyor.
TOI-201 Sisteminde Yörünge Dinamikleri Neden Farklı
TOI-201 yıldızı, Güneş’in yaklaşık 1,3 katı kütleye sahip. Bu yıldızın etrafında dönen üç gezegen hem boyut hem de yörünge özellikleri açısından büyük farklılık gösteriyor. Sistemdeki kayalık süper Dünya, Dünya’nın yaklaşık altı katı kütleye sahip ve yıldızının etrafındaki turunu 5,8 günde tamamlıyor. Bu süre, Merkür’ün Güneş etrafındaki 88 günlük yörüngesine kıyasla oldukça kısa.
Sistemde yer alan gaz devlerinden biri Jüpiter’in yaklaşık yarı kütlesinde ve 53 günde bir tur atıyor. En dıştaki gezegen ise yaklaşık 16 Jüpiter kütlesine ulaşarak sistemin en büyük üyesi konumunda bulunuyor ve yörüngesini yaklaşık 7,9 yılda tamamlıyor. Gezegenler arasındaki büyük kütle ve mesafe farkları sistemin dengesini alışılmışın dışına taşıyor.
Araştırmacılar, özellikle en dıştaki gezegenin eliptik ve eğik yörüngesinin iç gezegenler üzerinde sürekli değişen bir kütle çekim etkisi oluşturduğunu belirtiyor. Bu durum, iç gezegenlerin yörünge düzlemlerinde kaymalara ve geçiş zamanlamalarında sapmalara yol açıyor. Yapılan ölçümlerde TOI-201b gezegeninin yıldızının önünden geçişinde yaklaşık yarım saatlik gecikme tespit edildi.
Gerçek Zamanlı Yörünge Değişimi İlk Kez İzleniyor
Çoğu gezegen sisteminde yörünge değişimleri milyonlarca yıl içinde gerçekleşirken, TOI-201 sisteminde bu süreçlerin birkaç on yıl ya da yüzyıl içinde gözlemlenebilir olması dikkat çekiyor. Bilim insanlarına göre yaklaşık 200 yıl içinde sistemdeki gezegenler yıldızlarının önünden geçmeyecek ve mevcut gözlem yöntemleri değişmek zorunda kalacak.
Antarktika’daki Concordia İstasyonu’nda konumlanan ASTEP teleskobu, uzun kutup geceleri sayesinde kesintisiz gözlem imkanı sunuyor. Bu avantaj, uzun yörünge periyotlarına sahip gezegenlerin detaylı biçimde izlenmesini sağlıyor. Zorlu koşullara rağmen bu tür gözlem noktaları modern astronomi için önemli bir rol üstleniyor.
