Uganda’daki Kibale Milli Parkı’nda yaşayan ve dünyanın en büyük vahşi şempanze topluluklarından biri olarak bilinen Ngogo grubu, yıllar süren sosyal ayrışmanın ardından ikiye bölündü. Bilim insanlarının yaklaşık 30 yıllık gözlemlerine dayanan araştırmaya göre bu kalıcı bölünmenin ardından iki grup arasında ölümcül çatışmalar yaşandı. Çalışmada, 2018’den 2024’e kadar bir grubun diğer gruptan en az 28 şempanzenin ölümüne yol açtığı aktarıldı. Bulgular, Science dergisinde yayımlandı.
Şempanze İç Şavaşı Nedir?
Araştırmacılar Ngogo topluluğunu 1995’ten bu yana izliyor. Topluluk, uzun süre “fisyon-füzyon” olarak bilinen esnek sosyal yapı içinde yaşamını sürdürdü; yani bireyler zaman zaman küçük alt gruplara ayrılsa da genel yapı korunuyordu. Ancak araştırmaya göre 2015 civarında ayrışma belirginleşti ve 2018 itibarıyla tek topluluk yapısının yerini kalıcı iki ayrı grup aldı.
Bilimsel makale ve Reuters’ın aktardığı bilgilere göre bölünmenin ardından özellikle Batı grubunun Merkez grubuna yönelik organize saldırıları dikkat çekti. Bu saldırılarda yetişkin erkekler ve yavrular hedef alındı; toplam can kaybının en az 28 olduğu bildirildi. Araştırmada saldırıların ısırma, darp etme ve sürükleme gibi şiddet içeren davranışlarla gerçekleştiği ifade edildi.
Araştırmacılar, bölünmenin temel sebebinin doğrudan besin kıtlığı olduğuna dair güçlü bir kanıt bulunmadığını belirtiyor. Buna karşılık topluluğun çok büyümesi, erkekler arasındaki güç dengelerinin değişmesi, kilit bireylerin ölümü ve artan sosyal rekabetin ayrışmayı hızlandırmış olabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlara göre grup, uzun vadede birlikte kalmayı zorlaştıracak bir büyüklüğe ulaşmış olabilir.
Araştırmayı duyuran bilimsel özetler ve uzman değerlendirmeleri, şempanzelerde bu tür kalıcı bölünmelerin son derece nadir olduğunu belirtiyor. Bazı araştırmacılar, böyle bir olayın yaklaşık 500 yılda bir görülebileceğini ifade ediyor. Bu nedenle Ngogo vakası, doğal koşullarda gözlemlenmiş en dikkat çekici örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Araştırmanın yayımlanmasının ardından olayla ilgili fotoğraflar ve saha kayıtları uluslararası basında geniş yer buldu. Reuters başta olmak üzere birçok yayın kuruluşu, Ngogo grubundaki çatışmayı “arkadaşlıktan düşmanlığa” dönüşen nadir bir vaka olarak duyurdu. Böylece Uganda’daki şempanze topluluğunda yaşanan bölünme, sadece bilim dünyasının değil geniş kamuoyunun da dikkatini çekti.
Ngogo vakası, şempanzelerdeki grup içi bağların nasıl çözülebildiğini ve sosyal yapı bozulduğunda şiddetin nasıl tırmanabildiğini göstermesi açısından önemli görülüyor. Uzmanlar, bu olayın insan toplumlarıyla birebir kıyaslanmaması gerektiğini vurgulasa da, topluluk içi kutuplaşma ve aidiyet duygusunun etkilerini anlamak açısından dikkat çekici bir örnek sunduğunu belirtiyor.
