Manisa'nın Demirci ilçesinde yayla ve kırsal alanlarda kendiliğinden yetişen çitlembik, bölgedeki kadınlar için önemli bir ek gelir kaynağı olmayı sürdürüyor. Her yıl yaklaşık 450 ton çitlembik, kadınların imece usulüyle yaptığı çalışmalarla toplanıyor, yıkanıp kurutulduktan sonra satışa hazırlanıyor.
İlçede toplanan ürünün önemli bölümü İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa'daki ilaç ve kozmetik firmalarına gönderiliyor. Çitlembiğin bir kısmı ise yağının çıkarılması ve sanayide kullanılması amacıyla satılıyor. Ürün, yörede kavrularak çerez şeklinde de tüketiliyor.
Dağlarda Toplanıp Evlerde İşleniyor
Demirci'yi çevreleyen dağlık alanlarda yetişen çitlembik, yörede hatmi çiçeği, kekik ve papatyanın yanı sıra öne çıkan doğal ürünler arasında yer alıyor. Eylül ayıyla birlikte yeşil renge dönmeye başlayan çitlembik için kadınlar sonbaharda bir araya geliyor.
Demirci ilçe merkezinin yanı sıra Rahmanlar, Kulalar, Sevinçler, Esenyurt, Mezitler, Boyacık ve Kerpiçlik başta olmak üzere yaklaşık 40 mahallede hasat yapılıyor. Sabahın erken saatlerinde kovalarıyla dağlık alanlara çıkan kadınlar, dik yamaçlarda topladıkları çitlembikleri çuvallarla evlerine taşıyor.
Evlerde su dolu kazanlara alınan çitlembikler, yapraklarından ve kırmızı tanelerinden ayrılması için yıkanıyor. Temizlenen ürünler daha sonra güneşe serilerek kurutuluyor. Bu işlemlerin ardından çitlembiğin bir bölümü satışa sunulurken, bir bölümü de yağının çıkarılması için değerlendiriliyor.
Zeynep Sönmez Çocukluğundan Beri Topluyor
78 yaşındaki çiftçi Zeynep Sönmez, çocukluğundan bu yana dağlarda çitlembik topladığını anlattı. Geçmişte ailesiyle birlikte topladıkları üründen yağ çıkardıklarını ve bunu kendi ihtiyaçları için kullandıklarını belirten Sönmez, bugün ise çitlembiği daha çok satış amacıyla topladıklarını söyledi.
Sönmez, “Biz çocukluğumdan beri annemle, yengemle dağlara giderdik. Sıyırır getirirdik. Çöplerini yıkayıp kurutur, öğüterek yağını çıkartırdık. Ekim ayı girmeden yetişmeye başlıyor. Yeşilini toplayıp eve getiriyoruz. Kazanı suyla doldurup, üstüne çıkanları alıyoruz. Altın yeşilini süzüp çuvala koyuyoruz, serip kurutup satıyoruz. Eskiden yağını çıkartıp kendimiz yiyorduk, şimdi her şey bol olduğu için kendimiz yemeyip satıyoruz” dedi.
“Kadınlarımız Ailelerine Destek Oluyor”
Rahmanlar Mahallesi'nden Havana Sönmez de çitlembik toplamanın kadınlar açısından önemli bir gelir kapısı olduğunu ifade etti. Sonbaharın gelmesiyle kadınların birlikte dağlara çıktığını belirten Sönmez, toplanan ürünün süzülüp kurutulduktan sonra satıldığını ya da yağının çıkarıldığını kaydetti.
Çitlembiğin yörede farklı biçimlerde tüketildiğini anlatan Havana Sönmez, “Güz geldiği zaman kadınlar toplanıp gidip topluyoruz. Süzüp, kurutup kimisi yağını yaptırıyor, kimisi satıyor. Kadınlarımız ailelerine destek oluyor. Kurutup çerez olarak da yiyoruz, yağını çıkartıp ekmek kızartarak yemeklere katıyoruz. Yakmadan yenirse şifa niyetine tüketiliyor. Astıma yararlı olduğu, mide rahatsızlıklarına iyi geldiği ve hazımsızlığı giderdiği söyleniyor” diye konuştu.