Eskişehir’de toryum, barit, florit ve nadir toprak elementleri (NTE) ruhsat sahasında madencilik faaliyetleri ile endüstriyel tesis ve altyapı yatırımları için yeni bir adım atıldı. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü uhdesindeki sahada, toplam 2 milyon 650 bin metrekareyi aşan alanı ilgilendiren acele kamulaştırma kararı alındı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasını taşıyan ve 31 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar, Türkiye’nin toryum kaynaklarını enerji üretiminde değerlendirme potansiyelini yeniden gündeme getirdi. Fizikçi Prof. Dr. Saleh Sultansoy, yıllardır toryumun Türkiye’nin enerji geleceği açısından taşıdığı öneme dikkat çekiyor.
Sahada 258 Taşınmaz Kamulaştırma Kapsamında
11690 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında, Sivrihisar ve Beylikova ilçeleri sınırları içinde bulunan Sicil: 1075 sayılı IV. Grup “Toryum + Barit + Florit + Nadir Toprak Elementleri (NTE)” ruhsat sahasına ilişkin bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verildi.
Kamulaştırma alanında açık ocak proje sahaları, dekapaj pasa döküm alanları, bağlantı yolları, cevher stok alanları, atık barajı, endüstriyel üretim ve altyapı tesisleri ile idari bina yerleşim alanları bulunuyor. Kararın ekindeki listeye göre, Sivrihisar’ın Karkın Mahallesi ile Beylikova’nın Okçu ve Kızılcaören mahallelerindeki tarla ve meyve bahçelerinin de aralarında olduğu toplam 258 taşınmaz işlem kapsamına alındı. Kamulaştırma çalışmalarını Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü yürütecek.
Türkiye’nin Toryum Kaynakları
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından Eskişehir-Sivrihisar’da yüzde 0,2 tenörlü 380 bin ton toryum rezervi belirlendi. MTA’nın 2020 yılında Malatya-Kuluncak’ta gerçekleştirdiği çalışmalarda ise ortalama 2,032 ppm toryum içeren 3,8 milyon ton kaynak materyal tespit edildi. Bakanlık, bu kaynağın ekonomikliği ve teknolojik olarak kazanımına yönelik henüz bir çalışma yapılmadığını açıkladı.
Eti Maden’in Beylikova-Sivrihisar sahasındaki çalışmalarında da ortalama 788 ppm ThO2 içeren 694 milyon ton kaynak materyal belirlendi. Bu miktar, 540 bin ton toryuma karşılık geliyor. Türkiye’de Malatya-Hekimhan-Kuluncak, Kayseri-Felahiye, Sivas, Diyarbakır ve Burdur-Çanaklı’da da toryum oluşumlarının bulunduğu belirtiliyor.
Sultansoy: Isparta’daki Kaynak 100 Yıllık İhtiyacı Karşılayabilir
Prof. Dr. Saleh Sultansoy, Eskişehir-Sivrihisar bölgesinde yaklaşık 380 bin ton toryum rezervi tespit edildiğini söyledi. Sultansoy, Isparta’nın Aksu bölgesinde bulunan 20 bin tonun üzerindeki toryumun ise tek başına Türkiye’nin 100 yıllık enerji ihtiyacını karşılayabilecek potansiyele sahip olduğunu ifade etti.
Isparta’daki toryumun, Sivrihisar’daki kaynaklardan farklı olarak daha kolay işlenebilir nitelikte olduğunu belirten Sultansoy; Türkiye’nin gerçek toryum potansiyelinin ortaya çıkarılması için ayrıntılı çalışmalar yapılması, toryum yakıtlı hızlandırıcı sürümlü sistemler konusunda ulusal Ar-Ge programı başlatılması ve uluslararası iş birliklerine dahil olunması gerektiğini dile getirdi.
Sultansoy ayrıca 6-7 Ocak 2003’te Eskişehir’de bilim insanlarının katılımıyla “Toryum Yakıtlı Nükleer Teknolojiler Çalıştayı” düzenlendiğini hatırlattı. Çalıştayın ardından Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nda toryumun enerji kaynağı olarak potansiyelinin araştırılmasına yönelik karar alındığını belirten Sultansoy, Türkiye’nin bu alandaki çalışmalarını sürdürmesinin önemine vurgu yaptı.
Enerji Üretiminde Toryum Hesabı
Prof. Dr. Sultansoy, “Türkiye’nin Stratejik Enerji Kaynağı: Toryum” başlıklı çalışmasında toryumun enerji yoğunluğuna ilişkin hesaplamalara da yer verdi. Buna göre bir yıl boyunca 1 gigavatlık kesintisiz güç üretimi için yaklaşık 3,5 milyon ton kömür veya 200 ton uranyum gerekirken, aynı üretim için 1 ton toryum yeterli oluyor.
Kömürün yüksek karbondioksit salımına, uranyumun ise uzun ömürlü radyoaktif atıklarının depolanması ve nükleer silahların yayılmasıyla ilgili risklerine dikkat çeken Sultansoy, toryum temelli sistemlerde karbondioksit etkisinin, uzun ömürlü zararlı atık miktarının ve yarı ömürlerin daha düşük olduğunu belirtti.
Türkiye’nin 126 GW’lık kurulu gücünün tamamının nükleer santrallerle karşılandığı teorik hesaplamada, 7 bin 300 tonluk belirlenmiş uranyum rezervinin bir yıllık ihtiyacı karşılamayacağını ifade eden Sultansoy, belirlenmiş 540 bin tonluk toryum kaynaklarının ise teorik olarak yaklaşık 4 bin yıl yeterli olabileceğini hesapladı. Sultansoy’a göre temel mesele toryuma sahip olmak değil, bu kaynağı enerjiye dönüştürebilecek teknolojiye sahip olmak.