Avrupa Birliği (AB), aday ülkelere tam üyelik öncesinde ekonomik entegrasyon imkanları sunmaya hazırlanıyor. Politico internet sitesinin ulaştığı AB Komisyonu taslağına göre, aday ülkelerin dış politika alanında AB ile uyumlu hareket etmesi ve reform yükümlülüklerini yerine getirmesi karşılığında tek pazara kademeli erişim sağlanması değerlendiriliyor.
Taslakta, AB’nin hasım devletlere ve endüstriyel rakiplere karşı birlikle hareket etmeyi kabul eden aday ülkelerle ekonomik ilişkilerini derinleştirmesi öngörülüyor. Bu yaklaşım kapsamında aday ülkelerin, üyelik müzakereleri devam ederken AB ülkeleri arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbestçe dolaştığı ortak ekonomik alan olan tek pazara erişiminin artırılması planlanıyor.
Ekonomik Yakınlaşmada Öncelik Tek Pazar
Ekonomik yakınlaşmanın merkezinde tek pazar yer alacak. Aday ülkelerin Avrupa ekonomik alanına daha erken dahil edilmesinin, AB şirketleri için yeni fırsatlar oluşturması ve Avrupa değer zincirlerini güçlendirmesi bekleniyor. Taslakta bu sürecin, aynı zamanda stratejik bağımlılıkların azaltılmasına katkı sağlayacağı belirtiliyor.
Tek pazara erişimin kapsamı belirlenirken aday ülkelerin AB mevzuatına uyumu ve bu kuralları uygulama kapasitesi dikkate alınacak. Araştırma, yenilikçilik ve sanayi işbirliğinin hangi alanlarda derinleştirilebileceği de bu değerlendirmeler çerçevesinde belirlenecek.
Yakın işbirliği için öne çıkan sektörler arasında yarı iletkenler, kuantum teknolojileri, biyoteknoloji, yapay zeka ve uzay bulunuyor. Aday ülkelerin bu alanlarda araştırma programlarına ve sanayi işbirliği imkanlarına erişiminin artırılması planlanıyor.
Erişim Dış Politika Hedeflerine Bağlanacak
AB Komisyonu taslağında, aday ülkelere sunulacak ekonomik imkanların Birliğin dış politika hedeflerine uyum şartına bağlı tutulması öngörülüyor. Buna göre ekonomik entegrasyon, yalnızca mevzuat uyumuyla sınırlı olmayacak; aday ülkelerin stratejik tercihleri ve AB’nin dış politika öncelikleriyle ne ölçüde örtüştüğü de değerlendirmeye alınacak.
Tek pazara erişim konusunda yapılacak değerlendirmelerde stratejik uyumun yanı sıra kritik bağımlılıklar, altyapı ve tedarik zincirlerine yönelik riskleri yönetme kapasitesi de dikkate alınacak. Hassas teknolojilerin AB’nin hasım olarak gördüğü devletlerle ve ticari rakiplerle paylaşılması da aday ülkelere tanınacak imkanların kapsamını etkileyebilecek.
Taslakta, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda sağlanan imkanların askıya alınması veya geri çekilmesi seçeneği de yer alıyor. Böylece kademeli ekonomik entegrasyonun, aday ülkelerin reform ve uyum adımlarını sürdürmesine yönelik bir teşvik mekanizması olarak kullanılması hedefleniyor.
Nihai Hedef Tam Üyelik
Planlanan kademeli entegrasyonun nihai hedefinin tam üyelik olduğu vurgulanıyor. Aday ülkelerin katılım sürecini tamamlaması ve kalıcı reformları hayata geçirmesi gerekliliği devam edecek. Demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında gerçekleştirilen reformların üyelik sonrasında da korunması amacıyla izleme, teşvik ve uygulama mekanizmalarının oluşturulması planlanıyor.
Plan kapsamında Ukrayna, Moldova, Arnavutluk ve Karadağ için gelecek yıllarda üyelik sürecini hızlandırmaya yönelik yol haritaları hazırlanması öngörülüyor. Bu ülkelerin üyelik sürecindeki ilerlemelerinin, reformların uygulanması ve AB ile uyum düzeyiyle birlikte ele alınması bekleniyor.
Genişleyen AB içinde karar alma süreçlerinde yaşanabilecek gecikme veya engelleme riskini azaltmak amacıyla daha fazla alanda nitelikli çoğunlukla karar alınması da değerlendiriliyor. Bu başlığın, Birliğin genişlemesiyle birlikte karar mekanizmalarının işleyişine ilişkin planlamanın bir parçası olması öngörülüyor.
AB Komisyonu taslağının 6 Ekim’de üst düzey AB yetkililerine sunulması bekleniyor. Taslağın, 15-16 Ekim’de Brüksel’de düzenlenecek AB Liderler Zirvesi’nde de ele alınması planlanıyor.