Antalya'nın Akseki ilçesinde sonbaharın gelmesiyle birlikte andız pekmezi üretimi başladı. Toros Dağları'nda yetişen andız ağaçlarının olgunlaşan kozalakları, zorlu ve engebeli arazi şartlarında toplanarak geleneksel yöntemlerle işleniyor.
Dağlık bölgelerde ağaçlardan tek tek alınan kozalaklar çuvallara doldurulup evlere getiriliyor. Üreticiler, kozalakları parçalamak için kimi zaman makinelerden, kimi zaman da çekiç ve keser gibi el aletlerinden yararlanıyor. Kırılan kozalaklar, pekmez üretiminin ilk aşaması olarak suya yatırılıyor.
Üretim Yaklaşık Bir Hafta Sürüyor
Akseki'nin Alaçeşme Mahallesi'nde yaşayan Abdullah Uğur, andız pekmezini geleneksel yöntemlerle hazırladıklarını belirtti. Uğur, üretim sürecini şöyle anlattı: "Dağdan toplanıp gelen andız ağacının meyvelerini suda ıslatıyoruz. İki gün suda kaldıktan sonra süzüyoruz. Daha sonra durulması için bir gün bekletiyoruz. Ardından kazanda kaynatmaya başlıyoruz. Kıvamına geldiğinde soğumaya bırakıyoruz. Soğuduktan sonra da paketliyoruz."
Üretimde kullanılan kozalaklar, olgunlaştıktan sonra ormanlık alanlardan toplanıyor. Parçalanan kozalaklar birkaç gün suda bekletiliyor. Daha sonra süzülen sıvı, büyük kazanlarda kaynatılıyor. Yaklaşık bir hafta süren hazırlık ve pişirme sürecinde yalnızca kaynatma işlemi yaklaşık 18 saat devam ediyor.
Kaynama sırasında suyun giderek koyulaşmasıyla pekmez kıvamına ulaşan ürün, soğumaya bırakılıyor. Soğuyan pekmez daha sonra paketlenerek satışa hazır hale getiriliyor. Üreticilerin verdiği bilgilere göre 5 kilogram andız kozalağından yaklaşık 1 kilogram pekmez elde ediliyor.
Kozalaklar Hem İşleniyor Hem Satılıyor
Toros Dağları'nda yetişen bitkilerden yağ da çıkaran Abdullah Güven, andız pekmezi üretiminin zahmetli bir süreç olduğunu ifade etti. Güven, andız kozalaklarının toplandığını, kırıldığını, suda bekletildiğini ve ardından kazanlarda uzun süre kaynatıldığını aktardı. İğne yapraklı ağaçlardan elde edilen ürünlerin yöre halkı tarafından faydalı kabul edildiğini söyledi.
Akseki'de bazı vatandaşlar topladıkları kozalakları kendi ihtiyaçları için pekmeze dönüştürüyor. Bazı vatandaşlar ise topladıkları kozalakları pekmez üreticilerine satarak gelir elde ediyor. Zorlu arazi koşullarında başlayan toplama çalışması, günler süren hazırlık ve uzun kaynatma işleminin ardından tamamlanıyor.
Kilogramı 500 Liradan Satışta
Geleneksel yöntemlerle hazırlanan andız pekmezinin kilogramı Akseki'de 500 liradan satışa sunuluyor. Üretim, yörede sürdürülen geleneksel yöntemlerin yaşatılmasına katkı sağlarken aile bütçelerine de destek oluyor.
Toros Dağları'nda doğal olarak yetişen andız, iğne yapraklı ağaçlar arasında yer alıyor. Kozalakları pekmez yapımında kullanılan andız ağacı, yöre halkının doğal ürünlere dayalı üretim kültüründe önemli bir yere sahip bulunuyor. Andız pekmezi özellikle kış aylarında tüketiliyor. Yöre halkı, ürünün astım, bronşit ve öksürük gibi rahatsızlıklara iyi geldiğine inanıyor.